Sinds de verschijningen van de Maagd Maria aan Bernadette Soubirous in 1858 is Lourdes uitgegroeid tot een van de grootste Mariabedevaartsoorden ter wereld. Elk jaar komen miljoenen pelgrims hierheen om hun gebedsintenties te delen, te bidden bij de Grot van Massabielle, deel te nemen aan de processies en hun vreugde, hun lijden en hun hoop aan Onze-Lieve-Vrouw toe te vertrouwen.
Onder deze pelgrims bevinden zich onbekende mensen uit alle hoeken van de wereld, gezinnen, zieken, ziekenhuispersoneel, religieuzen en priesters. Maar Lourdes heeft ook verschillende opvolgers van de heilige Petrus verwelkomd.
Van de heilige Johannes Paulus II tot Benedictus XVI, en nu met het aangekondigde bezoek van paus Leo XIV in september 2026, getuigen de pauselijke bedevaarten naar Lourdes van de bijzondere band die het heiligdom in de Pyreneeën met de universele Kerk verbindt.
Een terugblik op deze historische bezoeken en hun diepe spirituele betekenis.
Lourdes, een heiligdom in het hart van de Kerk
Het begint allemaal op 11 februari 1858.
Op die dag begaf Bernadette Soubirous, een 14-jarig meisje uit een zeer arm gezin in Lourdes, zich naar de grot van Massabielle. Daar ziet ze een ‘Vrouwe’ in het wit, met een blauwe gordel en een gele roos aan elke voet.
Tussen 11 februari en 16 juli 1858 vinden er achttien verschijningen plaats.
Tijdens deze verschijningen roept de Maagd op tot gebed, boetedoening en bekering. Op 25 maart 1858 onthult zij uiteindelijk haar naam aan Bernadette:
„Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis.”
Lourdes wordt geleidelijk aan een belangrijk bedevaartsoord. Men komt er om tot Maria te bidden, maar altijd om zich tot haar Zoon, Jezus Christus, te wenden.
De grot, de bron, de processies, de kaarsen, de rozenkrans en de zo bijzondere aanwezigheid van zieken vormen ook vandaag de dag nog de belangrijkste kenmerken van Lourdes.
En juist als pelgrims komen ook de pausen hier om voor de grot te knielen.
Johannes Paulus II in Lourdes in 1983: de eerste pelgrimstocht van een paus naar de grot
Op 14 en 15 augustus 1983 ondernam paus Johannes Paulus II zijn eerste apostolische pelgrimstocht naar Lourdes.
Dit bezoek vindt plaats ter gelegenheid van de 125e verjaardag van de verschijningen van 1858.
Het heeft een bijzonder historisch belang: Johannes Paulus II is de eerste paus die persoonlijk een bedevaart naar Lourdes maakt.
Bij zijn aankomst bij de Grot van Massabielle, op 14 augustus, brengt hij dank voor deze plek waar, in zijn eigen woorden, het geloof zich kan vernieuwen, lichaam en ziel genezing kunnen vinden en de betekenis van de Kerk kan worden versterkt.
Johannes Paulus II haalt ook een gebeurtenis aan die nog steeds in ieders geheugen leeft: de aanslag op 13 mei 1981 op het Sint-Pietersplein, die hij overleefde.
Zijn bezoek aan Lourdes krijgt zo een zeer persoonlijke dimensie.
De Poolse paus heeft namelijk een uiterst diepe band met de Maagd Maria. Zijn pauselijk motto, „Totus Tuus“ – „Geheel de jouwe“, drukt deze bijzondere toewijding aan Maria uit.
In Lourdes is Johannes Paulus II dan ook een pelgrim onder de pelgrims.
Hij bidt bij de Grot, bidt de rozenkrans, neemt deel aan de fakkelprocessie en ontmoet onder meer priesters, religieuzen, jongeren en zieken.
Op 15 augustus, de feestdag van de Hemelvaart van de Maagd Maria, viert hij de mis in de Grot van de Verschijningen.
Voordat hij Lourdes verlaat, zal Johannes Paulus II zeggen dat hij een van de mooiste feesten van Maria-Tenhemelopneming van zijn leven heeft meegemaakt.
Lourdes en de zieken: een essentiële dimensie voor Johannes Paulus II
De ontmoeting met de zieken neemt een bijzonder belangrijke plaats in tijdens deze eerste reis.
Dat is uiteraard geen toeval.
Al sinds het begin is Lourdes nauw verbonden met mensen die lijden. Duizenden vrijwilligers en ziekenverzorgers begeleiden elk jaar zieken, ouderen of mensen met een handicap naar de Grot.
Johannes Paulus II benadrukt dan de waardigheid van degenen die lijden en hun plaats in het hart van de Kerk.
Deze nabijheid tot de zieken zal een nog ontroerender dimensie krijgen bij zijn terugkeer naar Lourdes, eenentwintig jaar later.
Johannes Paulus II keert in 2004 terug naar Lourdes
Op 14 en 15 augustus 2004 keert Johannes Paulus II voor de tweede keer terug naar Lourdes.
De context is anders.
De Kerk viert dan de 150e verjaardag van de afkondiging van het dogma van de Onbevlekte Ontvangenis, vastgesteld door paus Pius IX op 8 december 1854.
Slechts vier jaar na deze afkondiging had de Vrouwe van Massabielle tegen Bernadette gezegd:
„Ik ben de Onbevlekte Ontvangenis.”
Johannes Paulus II hecht dan ook bijzonder veel waarde aan deze bedevaart.
Maar dit bezoek zal ook om een andere reden in het geheugen gegrift blijven: de paus is dan 84 jaar oud en ernstig verzwakt door ziekte.
Hij die in 1983 was gekomen om tot de zieken te spreken, presenteert zich nu zelf als een pelgrim die getekend is door lichamelijk lijden.
Bij zijn aankomst bij de Grot zijn zijn eerste woorden dan ook gericht tot de zieken.
Hij legt hen uit dat hij als pelgrim naar de Maagd komt en dat hij met hen een levensfase deelt die gekenmerkt wordt door lichamelijk lijden.
Dit beeld van Johannes Paulus II voor de Grot blijft een van de meest ontroerende momenten van zijn pontificaat.
„Deze Grot is het hart van Lourdes”
Op 14 augustus 2004 knielt Johannes Paulus II opnieuw neer bij de Grot van Massabielle.
Hij beschrijft de grot dan als „het hart van Lourdes“ en als een ware school van gebed.
Voor hem bestaat de boodschap van Lourdes niet alleen uit het smeken om genaden bij de Maagd.
Maria leidt altijd naar Christus.
De rozenkrans wordt zo een contemplatie van Jezus samen met Maria.
Tijdens zijn verblijf bidt Johannes Paulus II de rozenkrans, neemt hij deel aan de processie, woont hij de fakkeltocht bij en viert hij de volgende dag de mis van Maria-Tenhemelopneming op de weide van het heiligdom.
Dit zou zijn laatste reis naar Frankrijk zijn.
Minder dan acht maanden later, op 2 april 2005, overlijdt Johannes Paulus II in het Vaticaan.
Achteraf gezien krijgt zijn laatste bedevaart naar Lourdes daardoor een nog sterkere betekenis: die van een man die bijna aan het einde van zijn aardse leven was gekomen en die zijn ambt en zijn lijden nogmaals aan de Maagd Maria toevertrouwde.
Benedictus XVI in Lourdes in 2008: het Jubileum van de Verschijningen
Vier jaar later verwelkomt Lourdes opnieuw een paus.
Van 13 tot 15 september 2008 bezoekt paus Benedictus XVI het heiligdom ter gelegenheid van de 150e verjaardag van de verschijningen van de Maagd Maria aan Bernadette Soubirous.
Zijn apostolische reis naar Frankrijk was begonnen in Parijs. Maar Benedictus XVI zal zelf uitleggen dat de belangrijkste reden voor zijn komst naar Frankrijk de viering was van het Jubileum van de Verschijningen van Lourdes.
Voor Joseph Ratzinger is Lourdes overigens niet geheel onbekend.
Voordat hij paus werd, had hij er in 1981 een bezoek gebracht, ter gelegenheid van het Internationaal Eucharistisch Congres, kort na de aanslag op Johannes Paulus II.
Nu hij Benedictus XVI is geworden, keert hij dus terug naar Lourdes als opvolger van Petrus.
In de voetsporen van Bernadette
De pelgrimstocht van Benedictus XVI heeft een bijzonder kenmerk: de paus volgt de Jubileumroute, die langs verschillende belangrijke plaatsen uit het leven van Bernadette voert.
Hij komt onder meer langs het doopvont waar zij werd gedoopt, langs de „Cachot“ waar de familie Soubirous in grote armoede leefde en, uiteraard, langs de Grot van Massabielle.
Benedictus XVI neemt ook deel aan een van de meest symbolische momenten van Lourdes: de Maria-processie met fakkels.
Op de avond van 13 september 2008 mediteert hij over de verschijningen en herinnert hij aan de grote oproepen die aan Bernadette werden doorgegeven: gebed, boetedoening en bekering.
De volgende dag, 14 september, de feestdag van het Heilig Kruis, viert hij de mis op de weide bij het heiligdom.
Dit liturgische toeval biedt de paus de gelegenheid om een fundamenteel aspect van de spiritualiteit van Lourdes in herinnering te brengen: Maria houdt de aandacht nooit op zichzelf gericht; zij leidt altijd naar Christus.
Benedictus XVI en de zieken van Lourdes
Op 15 september 2008, het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Smarten, viert Benedictus XVI een mis die speciaal bestemd is voor de zieken.
Ook hier heeft de keuze van de datum een sterke symbolische betekenis.
Maria wordt aanschouwd als de Moeder die aan de voet van het kruis staat en het lijden van haar Zoon deelt.
In Lourdes, waar zoveel mensen komen met hun ziekte, hun verwondingen en hun zorgen, krijgt deze moederlijke aanwezigheid een bijzondere betekenis.
Enkele dagen na zijn terugkeer in Rome beschreef Benedictus XVI Lourdes als een plaats van licht, gebed, hoop en bekering.
En paus Franciscus?
Tussen het bezoek van Benedictus XVI in 2008 en het aangekondigde bezoek van Leo XIV in 2026 heeft paus Franciscus geen apostolische reis naar Lourdes ondernomen.
Zijn pontificaat werd echter sterk gekenmerkt door de Mariaverering, met name voor de Maagd die de knopen ontwart, en door zijn talrijke bedevaarten naar Maria-heiligdommen.
Lourdes is tijdens zijn pontificaat ook sterk aanwezig gebleven in het gebed van de Kerk, met name rond de Werelddag van de Zieken, die elk jaar op 11 februari wordt gevierd, het feest van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes.
Maar uiteindelijk heeft Franciscus tijdens zijn pontificaat geen enkel bezoek gebracht aan de Grot van Massabielle.
We moeten dus teruggaan naar Benedictus XVI in september 2008 om het laatste bezoek van een paus aan Lourdes vóór 2026 te vinden.
2026: Leo XIV verwacht in Lourdes
Achttien jaar na Benedictus XVI maakt Lourdes zich op voor een nieuwe historische gebeurtenis.
Paus Leo XIV wordt op 26 en 27 september 2026 in Lourdes verwacht, in het kader van zijn apostolische reis naar Frankrijk die van 25 tot en met 28 september plaatsvindt.
Dit bezoek is een belangrijke gebeurtenis voor het heiligdom en voor de katholieken in Frankrijk.
Volgens het aangekondigde programma zal Leo XIV, na een tussenstop in Parijs, op zaterdag 26 september in Lourdes aankomen.
En zijn eerste grote gebaar in het heiligdom zal bijzonder symbolisch zijn.
Rond 19.40 uur zal de paus naar de Grot van Massabielle gaan om daar te bidden.
Net als Johannes Paulus II en Benedictus XVI vóór hem zal de opvolger van Petrus dus even stilstaan bij deze rots waar de Maagd Maria aan Bernadette verscheen.
Een uitzonderlijke dag op zondag 27 september 2026
De dag van zondag 27 september staat volledig in het teken van Lourdes.
Om 9 uur zal Leo XIV de Franse bisschoppen ontmoeten in de Sainte-Bernadette-zaal.
Om 11 uur zal hij een grote mis vieren op de weide van het heiligdom, gevolgd door het Angelusgebed.
De middag staat in het teken van aandacht voor de meest kwetsbaren, met een geplande ontmoeting met de vrijwilligers en de zieken die worden opgevangen door de „Hospitalité Notre-Dame de Lourdes”.
Dit moment sluit naadloos aan bij de traditie van eerdere pauselijke bedevaarten.
Johannes Paulus II wilde in 1983 de zieken ontmoeten. In 2004, toen hij zelf lichamelijk zeer kwetsbaar was geworden, trad hij voor hen op als een metgezel in de beproeving. Benedictus XVI wijdde in 2008 een mis aan hen.
Leo XIV zal zo deze bijzondere band tussen de pausen, Lourdes en de wereld van het lijden voortzetten.
De paus zal ook een privéontmoeting hebben met de contemplatieve nonnen van de Karmel van Lourdes.
Vervolgens zal hij om 21.00 uur deelnemen aan het rozenkransgebed en de beroemde fakkelprocessie.
Er zal dan waarschijnlijk een nieuw beeld bijkomen bij de beelden die de geschiedenis van het heiligdom hebben gekenmerkt: dat van een paus die samen met de pelgrims bidt in de nacht van Lourdes, te midden van de kaarsen en het gezang van het Ave Maria.
Van Johannes Paulus II tot Leo XIV: dezelfde pelgrimsweg
1983, 2004, 2008, 2026…
De tijden veranderen, de pausen veranderen en de uitdagingen waar de Kerk op moet reageren, evolueren.
Toch blijven de gebaren, wanneer de opvolgers van Petrus in Lourdes aankomen, opvallend gelijk.
Ze komen bidden bij de Grot.
Ze bidden de rozenkrans.
Ze vieren de eucharistie.
Ze ontmoeten de zieken.
Ze bidden samen met de pelgrims.
En bovenal komen ze zelf als pelgrims.
Misschien ligt daar wel de ware betekenis van de pauselijke bezoeken aan Lourdes.
Voor de Grot van Massabielle is de paus niet alleen het zichtbare hoofd van de katholieke Kerk. Hij is ook een christen die bidt, die zijn intenties aan Maria toevertrouwt en die de Moeder van Christus vraagt de Kerk te begeleiden.
Waarom neemt Lourdes zo’n bijzondere plaats in voor de pausen?
Lourdes heeft een universele dimensie die deze bijzondere band met de pausen gedeeltelijk verklaart.
Alle naties komen er samen.
Ook alle generaties.
Maar bovenal geeft Lourdes een centrale plaats aan degenen die de wereld soms dreigt te vergeten: de zieken, mensen met een beperking, ouderen, armen en allen die lijden.
In Lourdes staan zij niet aan de rand.
Zij staan in het hart van de bedevaart.
Deze realiteit sluit naadloos aan bij het Evangelie en verklaart waarom ontmoetingen met zieken steevast een van de belangrijkste momenten van pauselijke bezoeken vormen.
Lourdes is ook het heiligdom van bekering en verzoening.
De boodschap die Maria aan Bernadette heeft doorgegeven, blijft verbazingwekkend eenvoudig: bidden, boete doen, zich bekeren en zich tot God wenden.
Meer dan anderhalve eeuw na de verschijningen heeft niets van deze boodschap aan actualiteit ingeboet.
De Grot van Massabielle, stille getuige van de geschiedenis van de Kerk
De Grot is uiteindelijk het gemeenschappelijke punt van al deze bezoeken.
Daarvoor bad Johannes Paulus II in 1983.
Daarvoor keerde hij in 2004, verzwakt door ziekte, terug.
In 2008 liep Benedictus XVI erheen, in de voetsporen van Bernadette.
En op 26 september 2026 zal Leo XIV er komen bidden.
Het decor is nauwelijks veranderd.
De rots is er nog steeds.
De bron blijft stromen.
Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw staat nog steeds in de nis waar Bernadette de „mooie Dame“ zag.
En de pelgrims blijven in stilte langs de grot lopen, de rots aanraken en er hun gebedsintenties achterlaten.
Ook de pausen komen er langs.
Lourdes blijft bestaan.
2026: een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van Lourdes
De komst van Leo XIV in september 2026 zal dus niet alleen een media-evenement of een officieel bezoek zijn.
Voor gelovigen maakt het deel uit van een veel diepgaandere geschiedenis.
Het verbindt het huidige pontificaat met de bedevaarten van Johannes Paulus II en Benedictus XVI en, verdergaand, met de boodschap die in 1858 aan een arm meisje uit Lourdes werd toevertrouwd.
Wanneer Leo XIV voor de Grot van Massabielle stopt, zal hij uiteindelijk dezelfde gebaar maken als miljoenen pelgrims vóór hem: het toevertrouwen aan Maria van het lijden en de hoop van de wereld en haar vragen om voorbede bij haar Zoon.
En wanneer het ‘Ave Maria’ opnieuw zal klinken te midden van de duizenden kaarsen van de fakkelprocessie, zal er een nieuwe bladzijde in de geschiedenis van het heiligdom worden geschreven.
Van Johannes Paulus II in 1983 en 2004, via Benedictus XVI in 2008, tot Leo XIV in 2026, blijft Lourdes zo de opvolgers van Petrus verwelkomen, net zoals het elke pelgrim verwelkomt: voor de Grot, in gebed, eenvoud en hoop.
Want de boodschap van Lourdes is uiteindelijk al sinds 1858 dezelfde gebleven:
ons tot Maria wenden, opdat zij ons steeds meer naar Christus mag leiden
