Maak kennis met de heilige Josaphat, bisschop en martelaar uit de 17e eeuw, die zijn leven gaf voor de eenheid van de Kerk met respect voor de oosterse tradities.

De heilige Josaphat, een moedige getuige van de eenheid onder christenen

Op 12 november viert de Kerk de gedenkdag van de heilige Josaphat, bisschop en martelaar. Zijn leven is nauw verbonden met het verlangen naar eenheid tussen de christenen in het Oosten en het Westen. In een tijdperk dat gekenmerkt werd door sterke religieuze, politieke en culturele spanningen, wilde hij Christus dienen door te werken aan verzoening, zonder de rijkdom van de Byzantijnse traditie waartoe hij behoorde te verloochenen.

De heilige Josaphat is geen heilige van de uniformiteit. Hij herinnert ons daarentegen eraan dat christelijke eenheid niet bestaat uit het uitwissen van talen, culturen of riten. Het bestaat erin te erkennen dat alle gedoopten tot dezelfde Christus behoren en geroepen zijn om samen vooruit te gaan in geloof, naastenliefde en vrede.

Zijn getuigenis spreekt ook vandaag nog tot iedereen die lijdt onder verdeeldheid, onbegrip of conflicten. Hij nodigt ons uit om bouwers van eenheid te worden, allereerst in onze gezinnen, onze parochies en onze dagelijkse omgang met elkaar.

Een jeugd gekenmerkt door de zoektocht naar God

De heilige Josaphat werd rond 1580 geboren in Volhynië, een regio die tegenwoordig tussen Oekraïne en Wit-Rusland ligt. Bij zijn geboorte kreeg hij de voornaam Johannes. Zijn land werd toen sterk gekenmerkt door de scheiding tussen katholieken en orthodoxen.

Al op zeer jonge leeftijd voelde hij zich aangetrokken tot het spirituele leven. Hij gaat eerst bij een koopman werken, maar voelt geleidelijk aan een diepere roeping. Hij beseft dat materiële goederen en een comfortabel leven niet volstaan om het menselijk hart te vervullen. Zijn verlangen is zich volledig aan God te wijden.

Hij treedt toe tot het klooster van de Heilige Drie-eenheid in Vilnius en neemt de naam Josaphat aan. Hij wordt basiliaan, volgens de spirituele traditie van de heilige Basilius. Dit kloosterleven stelt hoge eisen aan hem op het gebied van gebed, eenvoud en dienstbaarheid.

Josaphat koestert een diepe liefde voor de oosterse liturgie, de Byzantijnse gezangen, het gebed van de Kerk en de tradities van zijn volk. Hij is nooit van mening dat de eenheid met Rome deze rijkdom teniet zou moeten doen. Integendeel, hij ziet in de verscheidenheid van de christelijke tradities een schoonheid die ertoe kan leiden dat God met één stem wordt geprezen.

Een herder in dienst van de eenheid

Aan het einde van de 16e eeuw koos een deel van de Roetheense Kerk ervoor om de gemeenschap met Rome te herstellen, met behoud van haar oosterse liturgie en eigen gebruiken. Dit besluit, vaak de Unie van Brest genoemd, wekte veel hoop, maar stuitte ook op groot verzet.

Josaphat zette zich vervolgens met hart en ziel in voor de eenheid. Hij werd priester en vervolgens bisschop van Polotsk. Zijn missie was moeilijk, omdat de spanningen veel verder reikten dan louter religieuze kwesties. Ze raken ook aan de geschiedenis, de identiteit van de volkeren, de politiek en lokale rivaliteiten.

Als bisschop streeft de heilige Josaphat ernaar het christelijke leven te hervormen, priesters op te leiden, de gemeenschappen te bezoeken en het gebed aan te moedigen. Hij wil dat de gelovigen hun geloof serieus en diepgaand kunnen beleven.

Hij verdedigt de gemeenschap met de katholieke Kerk, maar wil ook de waardigheid en de tradities van het christelijke Oosten behouden. Zijn visie op eenheid is niet de overheersing van de ene groep over de andere. Het is een gemeenschap waarin iedereen behoudt wat er mooi en waar is, terwijl men hetzelfde geloof in Christus erkent.

Eenheid wordt niet door geweld tot stand gebracht

Het leven van de heilige Josaphat herinnert ons aan een essentiële waarheid: religieuze verdeeldheid brengt leed met zich mee. Wanneer deze gepaard gaan met angst, vooroordelen en politieke belangen, kunnen ze volkeren en gezinnen diep kwetsen.

Josaphat werd fel bestreden. Hij kreeg beledigingen, beschuldigingen en bedreigingen te verduren. Toch bleef hij moedig spreken, zonder haat met haat te beantwoorden.

Volgens de overlevering zou hij tegen degenen die hem afwezen hebben gezegd dat hij hen in zijn hart droeg en dat hij bereid zou zijn zijn leven voor hen te geven. Deze woorden zijn ontroerend. Ze tonen aan dat zijn verlangen naar eenheid niet voortkwam uit persoonlijke ambitie, maar uit oprechte liefde voor zijn volk en voor de Kerk.

In 1623, tijdens een pastoraal bezoek aan Vitebsk, werd de heilige Josaphat vermoord door een vijandige menigte. Hij stierf als martelaar, trouw aan zijn missie en aan zijn verlangen naar gemeenschap onder de christenen.

Zijn dood is geen overwinning van het geweld. Ze wordt een oproep tot vrede. Ze herinnert eraan dat men Christus nooit door dwang of minachting kan verkondigen. Het geloof wordt aangeboden in vrijheid, waarheid en liefde.

De heilige Josaphat en de rijkdom van de oosterse kerken

De nagedachtenis aan de heilige Josaphat is bijzonder belangrijk voor de oosterse katholieke kerken. Het herinnert eraan dat de katholieke Kerk niet slechts één manier kent om te bidden, te vieren of het geloof tot uitdrukking te brengen.

De oosterse tradities hebben een enorme spirituele rijkdom bewaard: de schoonheid van de iconen, de gezongen liturgieën, het getijdengebed, het vasten, de contemplatie en een grote aandacht voor het mysterie van God.

De heilige Josaphat helpt ons te begrijpen dat christelijke eenheid niet betekent dat we allemaal hetzelfde moeten worden. God houdt van de verscheidenheid van de volkeren. Hij roept elke cultuur op om het mooiste wat zij te bieden heeft in dienst van het Evangelie te stellen.

In een tijd waarin verschillen soms een bron van wantrouwen kunnen worden, moedigt zijn voorbeeld ons aan om de ander met respect te bekijken. We kunnen van elkaar leren, het levende geloof in andere tradities ontdekken en ons verheugen over wat ons dichter bij Christus brengt.

Eenheid opbouwen in ons dagelijks leven

We worden misschien niet geconfronteerd met de grote scheuringen uit de kerkgeschiedenis, maar we kennen allemaal de conflicten, de misverstanden en de woorden die verdeeldheid zaaien.

De heilige Josaphat nodigt ons uit om de eenheid te beginnen waar we zijn. Dat kan zijn:

ervoor kiezen om een kwetsend woord niet in stand te houden;
luisteren naar iemand met wie we het niet eens zijn;
vergeving vragen na een ruzie;
bidden voor iemand die ons leed heeft berokkend;
verschillen omarmen zonder onze overtuigingen op te geven;
zoeken naar wat ons verbindt in plaats van naar wat ons verdeelt.

Eenheid betekent niet dat elk conflict onmiddellijk verdwijnt. Ze begint wanneer we weigeren om woede en hoogmoed ons hart te laten beheersen. Ze groeit wanneer we ervoor kiezen te geloven dat verzoening, met Gods genade, mogelijk blijft.