De heilige Brice van Tours: van wispelturigheid naar trouw

Op 13 november viert de Romeinse liturgische kalender een gewone dag van de tweeëndertigste week van de gewone tijd. De heiligenkalender in Frankrijk eert echter de heilige Brice, bisschop van Tours in de 5e eeuw, bekend als de opvolger van de heilige Martinus.

Zijn verhaal is door en door menselijk. Het gaat hier niet om een heilige die al vanaf zijn kindertijd onberispelijk was, maar om een man die worstelde met zijn zwakheden en geroepen was om zich geleidelijk te laten veranderen door de genade van God. De heilige Brice herinnert iedereen eraan dat heiligheid niet voorbehouden is aan degenen die volmaakt lijken: zij wordt ontvangen en opgebouwd in waarheid, berouw, geduld en herwonnen trouw.

Een jonge man opgevangen door de heilige Martinus

Volgens de overlevering werd Brice al op zeer jonge leeftijd opgevangen door de heilige Martinus van Tours. Hij groeide dus op in de nabijheid van een groot bisschop, missionaris en dienaar van de armen, wiens spirituele uitstraling een diepe stempel drukte op het christelijke Gallië.

Toch ontslaat de nabijheid van een heilige iemand niet van de innerlijke strijd. Brice lijkt niet onmiddellijk de spirituele erfenis van zijn meester te hebben ontvangen. Oude verhalen beschrijven hem als een moeilijke jongeman, soms hoogmoedig en aangetrokken door een comfortabeler leven dan dat van de monniken en dienaren van de Kerk.

Sint-Maarten stootte hem niet af. Hij begeleidde hem geduldig, zonder zijn tekortkomingen te ontkennen of de hoop op hem op te geven. Deze houding is op zich al een waardevolle les: God ziet in ieder mens meer dan alleen zijn huidige fouten. Waar wij soms geneigd zijn iemand vast te pinnen op zijn karakter, zijn verleden of zijn misstappen, blijft de Heer een weg banen.

Het geduld van Sint-Maarten ten opzichte van Brice kondigt een grote christelijke waarheid aan: niemand is voorgoed veroordeeld tot zijn dwalingen. De genade kan een hart raken dat lange tijd gesloten was, en een roeping laten rijpen waar niemand die meer verwachtte.

De onverwachte opvolger van de heilige Martinus

Toen de heilige Martinus in 397 stierf, volgde Brice hem op als bisschop van Tours. Deze opvolging leek misschien verrassend. Hoe kon iemand wiens jeugd zo bewogen was geweest, de plaats innemen van een zo bewonderde bisschop als Martinus?

Brice moest een zeer zware last dragen. Hij volgde niet zomaar een voorganger op: hij trad in de voetsporen van een figuur die door het christelijke volk al als heilig werd beschouwd. De herinnering aan Martin was overweldigend. Zijn naastenliefde, zijn missionaire moed, zijn zorg voor de armen en zijn spirituele uitstraling maakten hem tot een voorbeeld dat moeilijk te evenaren was.

Maar de Kerk heeft geen exacte kopieën nodig. Zij ontvangt verschillende herders, met hun eigen sterke punten, hun eigen karakter en hun eigen weg. De heilige Brice was geen heilige Martinus; hij hoefde hem uiterlijk niet na te volgen, maar moest ernaar streven dezelfde Heer te dienen.

Zijn bisschopsambt duurde lang. Hij zou de Kerk van Tours gedurende meerdere decennia hebben geleid, in een tijdperk dat gekenmerkt werd door de omwentelingen aan het einde van het Romeinse Rijk, politieke onzekerheden en de noodzaak om het christelijk geloof zowel in de steden als op het platteland te versterken.

De laster en de beproeving van de ballingschap

Volgens de overlevering werd de heilige Brice het slachtoffer van ernstige beschuldigingen. Een vrouw zou hem ervan hebben beschuldigd de vader van haar kind te zijn. Geconfronteerd met deze laster moest de bisschop de vernedering, het onbegrip en de afwijzing van degenen die hij diende, verdragen.

De hagiografische verhalen maken melding van wondertekenen waardoor zijn onschuld zou zijn aangetoond. Afgezien van deze overleveringen blijft de beproeving van Brice zeer veelzeggend: hij ondervond het leed van onterecht veroordeeld te worden en het vertrouwen van een deel van zijn volk te verliezen.

Hij werd uit zijn bisschopszetel gezet en moest in ballingschap gaan. Voor een herder is het een diepe wond om van zijn Kerk gescheiden te worden. Toch was deze moeilijke periode niet tevergeefs. Ze werd een tijd van zuivering, van innerlijke rijping en van overgave aan God.

Soms is het gemakkelijker om trouw te blijven wanneer alles goed gaat, wanneer er naar ons geluisterd wordt en ons werk erkend wordt. Beproevingen laten zien wat er werkelijk in het hart leeft. De heilige Brice leert ons dat het mogelijk is om te blijven liefhebben, bidden en hopen, zelfs wanneer onze reputatie is aangetast of onze plannen in duigen lijken te vallen.

De terugkeer naar Tours en de nederige trouw

Na enkele jaren werd Brice uiteindelijk teruggeroepen naar Tours. Degenen die aan hem hadden getwijfeld, erkenden zijn onschuld en vroegen hem zijn ambt als bisschop weer op te nemen. Deze terugkeer is niet alleen die van een in ere herstelde man; ze drukt ook een verzoening uit.

De heilige keerde terug naar zijn volk met de ervaring van de vernederingen en de tijd die hij ver van zijn bisdom had doorgebracht. Hij was niet langer alleen de man met het moeilijke karakter waarover de vroegste verslagen spreken. De beproevingen hadden zijn nederigheid, mededogen en doorzettingsvermogen verdiept.

De heilige Brice zou zijn ambt hebben uitgeoefend tot aan zijn dood, rond het midden van de 5e eeuw. Hij werd door de christenen van Tours als heilige vereerd, die in zijn leven niet de afwezigheid van kwetsbaarheid zagen, maar het geduldige werk van God.

Zijn heiligheid staat ons bijzonder na omdat zij niet berust op een onberispelijk succesverhaal. Het is de heiligheid van een man die tegenstrijdigheden, fouten, wantrouwen, eenzaamheid en de terugkeer naar de vrede heeft gekend. Het is een heiligheid van bekering.

Wat de heilige Brice ons vandaag kan leren

Het leven van de heilige Brice nodigt ons in de eerste plaats uit om de hoop op onszelf niet op te geven. Sommige mensen dragen al lange tijd de last van een fout, een ongelukkige beslissing of een periode in hun leven waar ze spijt van hebben. De heilige Brice herinnert ons eraan dat het verleden niet het laatste woord heeft wanneer we het toevertrouwen aan Gods barmhartigheid.

Hij nodigt ons ook uit om de hoop in anderen niet op te geven. In onze gezinnen, onze gemeenschappen, op onze werkplekken of in onze parochies komt het voor dat we teleurgesteld zijn door het gedrag van iemand. Het geduld van de heilige Martinus jegens Brice roept ons op om naar elke persoon met hoop te kijken, zonder het kwaad goed te keuren, maar zonder al te snel ons vertrouwen in de mogelijkheid van verandering op te geven.

Zijn verhaal leert ons ook voorzichtigheid bij het vellen van een oordeel. Een beschuldiging, een gerucht of een schijnbeeld kunnen blijvende schade toebrengen. Voordat we veroordelen, moeten we de waarheid zoeken, rechtvaardigheid hooghouden en ruimte laten voor naastenliefde. Het Evangelie leert ons dat de waarheid nooit verward mag worden met geruchten.

Ten slotte laat de heilige Brice ons zien dat trouw na een beproeving weer kan herleven. Soms hebben we het gevoel dat we tijd hebben verspild, dat we niet meer op onze plaats zijn of dat we niet meer opnieuw kunnen beginnen. Toch weet God nieuwe wegen te openen. Hij wist onze geschiedenis niet uit, maar Hij kan haar wel veranderen.

Een gebed tot de heilige Brice

Heilige Brice,
u hebt de dwalingen van de jeugd gekend,
de zwaarte van de beschuldigingen en de eenzaamheid van de beproeving.

Leer ons nooit te wanhopen
wat betreft Gods barmhartigheid.
Schenk ons een nederig hart in tijden van succes,
geduld bij onrecht
en trouw wanneer de weg moeilijk wordt.

Help ons om met hoop naar anderen te kijken,
de waarheid met naastenliefde te zoeken
en met heel ons hart terug te keren naar de Heer.

Amen.