Onder de grote christelijke figuren van de twintigste eeuw neemt de heilige Maximilian Kolbe een heel bijzondere plaats in. Als Poolse franciscaanse priester, missionaris, apostel van de Maagd Maria en martelaar in Auschwitz blijft hij vandaag de dag een buitengewoon getuige van geloof, moed en naastenliefde.
Zijn naam wordt vooral geassocieerd met een aangrijpende daad: in Auschwitz koos Maximilian Kolbe er vrijwillig voor om in plaats van een andere gevangene te sterven, een tot de dood veroordeelde vader.
Maar zijn leven reduceren tot dit ultieme offer zou betekenen dat we een heel leven vergeten dat gewijd was aan God, aan de Onbevlekte Maagd en aan de evangelisatie.
Wie was de heilige Maximilian Kolbe? Waarom was hij zo gehecht aan de Maagd Maria? Hoe is hij gestorven? Waarom is hij een van de bekendste heiligen van de twintigste eeuw geworden?
Laten we zijn verhaal ontdekken.
Wie was de heilige Maximiliaan Kolbe?
De heilige Maximiliaan Kolbe werd geboren als Rajmund Kolbe op 8 januari 1894 in Zduńska Wola, in het huidige Polen.
Hij groeide op in een bescheiden en diepgelovig katholiek gezin. Al op zeer jonge leeftijd had Rajmund een levendig en energiek karakter. Een spirituele gebeurtenis zou echter een diepe stempel drukken op zijn jeugd en de rest van zijn leven bepalen.
Volgens het verhaal dat hij later zou vertellen, zou hij, toen hij nog een kind was, een bijzonder intense innerlijke ervaring met de Maagd Maria hebben gehad.
Hij vertelde dat de Heilige Maagd aan hem was verschenen en hem twee kronen had getoond: een witte en een rode.
De witte kroon stond voor zuiverheid.
De rode kroon stond voor het martelaarschap.
Maria zou hem hebben gevraagd welke hij wilde kiezen.
De jonge Rajmund antwoordde:
„Ik kies ze allebei.”
Deze scène lijkt op aangrijpende wijze de twee grote dimensies van zijn toekomstige roeping aan te kondigen: een leven dat volledig aan God is gewijd en, uiteindelijk, de gave van zijn eigen leven.
Maximilian Kolbe wordt franciscaan
Als tiener trad Rajmund toe tot de conventuele franciscanen.
Toen hij het religieuze habijt ontving, nam hij de naam Maximilian aan. Vervolgens zet hij zijn opleiding voort, met name in Rome, waar hij filosofie en theologie studeert.
Hij wordt tot priester gewijd in 1918.
De jonge religieuze beschikt over een opmerkelijke intelligentie, maar zijn gezondheid is kwetsbaar. Hij lijdt met name aan longproblemen die hem gedurende een groot deel van zijn leven zullen vergezellen.
Dit zal hem echter nooit beletten een aanzienlijke missionaire activiteit te ontplooien.
Voor hem moet elk beschikbaar middel kunnen dienen om het Evangelie te verkondigen.
Een enorme devotie tot de Maagd Maria
Om de heilige Maximiliaan Kolbe te begrijpen, moet men de centrale plaats begrijpen die de Maagd Maria in zijn spiritualiteit inneemt.
Hij noemt haar heel vaak de Onbevlekte.
Voor Maximiliaan Kolbe leidt het toevertrouwen aan Maria de christen niet af van Jezus Christus. Integendeel, Maria leidt altijd naar haar Zoon.
Deze overtuiging wordt de kern van zijn missie.
In 1917, toen hij zich nog in Rome bevond, stichtte hij samen met een aantal franciscaanse broeders de Militie van de Onbevlekte (Militia Immaculatae).
Zijn doel is christenen aan te moedigen zich aan de Maagd Maria toe te wijden om Christus beter te dienen en bij te dragen aan de evangelisatie.
Dit werk zal later een aanzienlijke groei doormaken.
Niepokalanów: de „Stad van de Onbevlekte”
Terug in Polen wil pater Maximilian Kolbe gebruikmaken van moderne communicatiemiddelen om het evangelie te verkondigen.
Al vroeg beseft hij het belang van de pers.
In 1922 lanceert hij een katholiek tijdschrift met de naam De Ridder van de Onbevlekte.
Het tijdschrift kent al snel een enorm succes.
Enkele jaren later stichtte hij in de buurt van Warschau een enorm klooster: Niepokalanów, waarvan de naam ruwweg ‘Stad van de Onbevlekte’ betekent.
Deze plek wordt zowel een franciscaans klooster als een waar centrum van apostolaat.
Honderden religieuzen werken er. Kranten en tijdschriften worden er gedrukt en op grote schaal verspreid.
Maximilian Kolbe beschouwt de nieuwe technologieën niet als een bedreiging voor het geloof. Integendeel, hij wil ze in dienst stellen van het Evangelie.
Hij is geïnteresseerd in de pers, de radio en de verschillende middelen waarmee een boodschap aan een zo groot mogelijk publiek kan worden overgebracht.
Een verrassend moderne visie.
Maximilian Kolbe, missionaris in Japan
Zijn verlangen naar evangelisatie kent geen grenzen.
In 1930vertrekt Maximilian Kolbe als missionaris naar Azië.
Hij verbleef onder meer in Japan en stichtte in de buurt van Nagasaki een nieuw franciscaans centrum gewijd aan de Onbevlekte Ontvangenis.
Ondanks zijn broze gezondheid en materiële moeilijkheden zette hij ook een publicatie in het Japans op.
Zijn missionaire werk getuigt van zijn buitengewone energie.
Hij wil Christus overal verkondigen waar dat mogelijk is.
Na enkele jaren in Azië keert hij uiteindelijk terug naar Polen en neemt hij de leiding van Niepokalanów weer op zich.
Maar Europa staat op dat moment op het punt een van de donkerste periodes uit zijn geschiedenis te beleven.
Maximilian Kolbe tijdens de Tweede Wereldoorlog
In september 1939 viel nazi-Duitsland Polen binnen.
De oorlog zet het leven in het klooster van Niepokalanów volledig op zijn kop.
Maximilian Kolbe en verschillende kloosterlingen worden een eerste keer gearresteerd, waarna ze enkele maanden later weer worden vrijgelaten.
Terug in het klooster zet hij zijn werk voort.
Niepokalanów wordt ook een opvangplaats voor ontheemden en vluchtelingen, onder wie veel Joden.
Pater Kolbe weigert zijn missie op te geven, ondanks het gevaar.
Op 17 februari 1941 arresteert de Gestapo hem opnieuw.
Deze keer keert hij nooit meer terug naar Niepokalanów.
De aankomst van Maximilian Kolbe in Auschwitz
Na zijn detentie in Warschau wordt Maximilian Kolbe in mei 1941 overgebracht naar het concentratiekamp Auschwitz.
Hij wordt gevangene nr. 16670.
In het kamp lijdt hij, net als de andere gevangenen, onder honger, vernederingen, geweld en dwangarbeid.
Omdat hij priester is, wordt hij bovendien op een bijzondere manier mishandeld.
Toch getuigen verschillende verslagen dat hij, zelfs in deze hel, zijn ambt blijft uitoefenen.
Hij bidt.
Hij luistert.
Hij troost de andere gevangenen.
Hij deelt het weinige dat hij bezit.
In een wereld die is gebaseerd op ontmenselijking en angst, probeert Maximilian Kolbe een broeder te blijven voor de mensen om hem heen.
Enkele weken later zal hij de daad verrichten die hem tot een van de grote christelijke symbolen van de twintigste eeuw zal maken.
Waarom heeft de heilige Maximilian Kolbe zijn leven gegeven?
Eind juli 1941 wordt een gevangene uit het blok van Maximilian Kolbe als vermist opgegeven.
Als vergelding besluiten de kampautoriteiten een aantal gevangenen uit te selecteren die zullen verhongeren.
De mannen worden aangewezen.
Onder hen bevindt zich een Pool genaamd Franciszek Gajowniczek.
Wanneer hij beseft dat hij ter dood veroordeeld is, spreekt hij wanhopig over zijn vrouw en kinderen.
Op dat moment treedt Maximilian Kolbe uit de gelederen.
Een uiterst gevaarlijke daad: in een concentratiekamp kon het verlaten van je plaats onmiddellijk de dood tot gevolg hebben.
Toch loopt hij naar een kampverantwoordelijke toe.
Hij vraagt of hij de plaats van de ter dood veroordeelde gevangene mag innemen.
Maximilian Kolbe legt uit dat hij katholiek priester is en in plaats van deze man, die een vrouw en kinderen heeft, wil sterven.
Zijn verzoek wordt ingewilligd.
Franciszek Gajowniczek wordt gespaard.
Maximilian Kolbe voegt zich bij de ter dood veroordeelden.
De dood van de heilige Maximilian Kolbe
De gevangenen worden opgesloten in een ondergrondse cel zonder voedsel of water.
Dan begint een lange lijdensweg.
Getuigen zullen later vertellen dat, in tegenstelling tot de wanhoopskreten die men gewoonlijk in deze cellen hoorde, de groep ter dood veroordeelden onder leiding van pater Kolbe bad en lofzangen zong.
De dagen verstrijken.
De gevangenen sterven geleidelijk.
Maximilian Kolbe behoort tot de laatste overlevenden.
Omdat de bewakers de cel moesten leegmaken, wordt hij uiteindelijk op 14 augustus 1941 door een dodelijke injectie gedood.
Zijn lichaam wordt vervolgens in het crematorium verbrand.
De volgende dag, 15 augustus, viert de Kerk de Hemelvaart van de Maagd Maria.
Deze nauwe samenhang tussen de dood van Maximilian Kolbe en een groot Mariafeest heeft een bijzondere betekenis voor iemand die zijn hele leven aan de Onbevlekte had gewijd.
Wat is er geworden van de man die door Maximilian Kolbe werd gered?
De man voor wie Maximilian Kolbe zijn leven gaf, Franciszek Gajowniczek, overleefde Auschwitz en de oorlog.
Hij leefde nog enkele decennia.
Hij getuigde herhaaldelijk van het offer van de franciscaanse priester die hem in leven had gehouden.
Het verhaal van Maximilian Kolbe herinnert ons er zo aan dat zijn offer geen abstract idee was.
Hij gaf werkelijk zijn leven op zodat een andere man het zijne kon behouden.
Een man met een naam, een familie en een verhaal.
Waarom wordt Maximilian Kolbe de „martelaar van de naastenliefde“ genoemd?
Traditioneel verwijst het christelijke martelaarschap naar iemand die sterft vanwege zijn geloof.
Het geval van Maximilian Kolbe heeft een bijzondere dimensie.
Hij werd niet louter terechtgesteld omdat hij weigerde het christendom in het openbaar te verloochenen. Hij koos er vrijwillig voor om de plaats van een andere veroordeelde in te nemen.
Zijn martelaarschap is daarmee nauw verbonden met de christelijke naastenliefde, dat wil zeggen met liefde die zo ver gaat dat men zichzelf opgeeft.
Zijn offer herinnert direct aan de woorden van Christus in het Evangelie volgens Johannes:
„ Er is geen grotere liefde dan je leven te geven voor degenen van wie je houdt.”
Deze woorden lijken de hele laatste fase van het leven van Maximiliaan Kolbe samen te vatten.
Wanneer werd de heilige Maximiliaan Kolbe heilig verklaard?
Pater Maximilian Kolbe werd in 1971 zalig verklaard door paus Paulus VI.
Vervolgens werd hij op 10 oktober 1982 heilig verklaard door paus Johannes Paulus II.
Tijdens deze heiligverklaring stelde Johannes Paulus II hem voor als een martelaar van de naastenliefde.
Franciszek Gajowniczek, de man wiens leven Maximiliaan Kolbe in Auschwitz had gered, was bij de ceremonie aanwezig.
Dit beeld heeft een uitzonderlijke kracht: meer dan veertig jaar na Auschwitz kon de geredde man getuige zijn van de heiligverklaring van degene die ervoor had gekozen om in zijn plaats te sterven.
Wanneer wordt de heilige Maximiliaan Kolbe gevierd?
De katholieke kerk viert de heilige Maximiliaan Kolbe op 14 augustus, de verjaardag van zijn dood in 1941.
Zijn feestdag gaat dus onmiddellijk vooraf aan het grote hoogfeest van de Hemelvaart van de Maagd Maria, dat op 15 augustus wordt gevierd.
Deze datum krijgt een bijzondere betekenis als men zijn immense liefde voor Maria kent.
Waarvoor is de heilige Maximiliaan Kolbe de patroonheilige?
Vanwege zijn levensverhaal en zijn werk wordt de heilige Maximiliaan Kolbe in verschillende omstandigheden in het bijzonder aangeroepen.
Hij wordt met name in verband gebracht met gevangenen, met mensen die te maken hebben met onderdrukking en met gezinnen die het zwaar te verduren hebben.
Zijn vroege en intensieve gebruik van de pers en de communicatiemiddelen verklaart ook zijn band met de wereld van de media, journalisten en communicatie.
Hij wordt ook in het bijzonder aangeroepen in bepaalde hulpverleningsinitiatieven voor mensen die kampen met verslavingen.
Maar afgezien van deze beschermheerschappen blijft Maximiliaan Kolbe vooral een krachtige bemiddelaar voor iedereen die op zoek is naar moed, trouw, hoop en de kracht om lief te hebben in moeilijke situaties.
Wat leert de heilige Maximilian Kolbe ons vandaag de dag?
Het verhaal van Maximilian Kolbe lijkt misschien tot een ver en tragisch tijdperk te behoren.
Zijn boodschap blijft echter zeer actueel.
Zijn leven leert ons in de eerste plaats dat het christelijk geloof zich niet beperkt tot woorden.
Het moet concreet worden.
Liefhebben betekent soms tijd opofferen, afstand doen van je comfort, vergeven, iemand bijstaan in moeilijke tijden of de waardigheid van een kwetsbaar persoon verdedigen.
Maximilian Kolbe ging zo ver dat hij het ultieme offer bracht: zijn eigen leven.
Maar zijn voorbeeld nodigt ons ook uit om stil te staan bij alle kleine dagelijkse offers die daden van liefde kunnen worden.
Hij leert ons eveneens om nooit de hoop te verliezen.
In Auschwitz leek alles erop gericht om de menselijke waardigheid uit te bannen.
Toch toonde Maximilian Kolbe zelfs in die omgeving aan dat een mens nog steeds kon kiezen voor liefde.
Men kon hem zijn vrijheid ontnemen.
Men kon hem uithongeren.
Men kon hem slaan.
Men kon hem uiteindelijk het leven ontnemen.
Maar niemand kon hem de innerlijke vrijheid ontnemen om voor naastenliefde te kiezen.
Dit is misschien wel een van de krachtigste boodschappen die de heilige Maximilian Kolbe heeft nagelaten.
De heilige Maximiliaan Kolbe en de Maagd Maria
De Mariaverering van Maximiliaan Kolbe is tevens een uitnodiging om de plaats van Maria in het christelijke leven te herontdekken.
Voor hem is Maria degene die naar Jezus leidt.
Zich toewijden aan de Onbevlekte betekent zich beschikbaar stellen om de wil van God te vervullen.
Zijn hele missionaire leven past in dit perspectief.
Vanaf zijn kindertijd en het voorval met de twee kronen tot aan zijn missies in Polen en Japan, en vervolgens in de laatste uren van zijn leven in Auschwitz, bleef Maximiliaan Kolbe trouw aan dit vertrouwen.
Zijn leven verschijnt zo als een enorm ‘ja’ aan God.
Waarom bidden tot de heilige Maximiliaan Kolbe?
We kunnen ons tot de heilige Maximiliaan Kolbe wenden wanneer we een periode van angst, ontmoediging of beproeving doormaken.
We kunnen ook om zijn voorspraak vragen wanneer we moeite hebben om iemand te vergeven of lief te hebben.
Hij kan worden aangeroepen voor gevangenen, slachtoffers van vervolging, door oorlog gescheiden gezinnen, mensen die te maken hebben met geweld of eenzaamheid.
Ten slotte kunnen we hem vragen ons te leren ons vertrouwen in God te stellen en ons meer over te geven aan de moederlijke bescherming van de Maagd Maria.
Gebed tot de heilige Maximiliaan Kolbe
Heilige Maximiliaan Kolbe,
u die uw hele leven aan Christus hebt gewijd
onder het toeziend oog van de Onbevlekte Maagd,
leer ons lief te hebben met een edelmoedig hart.
Gij die de hoop hebt bewaard
te midden van lijden en angst,
kom degenen ondersteunen die vandaag beproevingen doormaken.
Bemiddel voor de gevangenen,
voor de vervolgden,
voor de slachtoffers van oorlog en geweld,
voor de gescheiden gezinnen
en voor allen die zich in de steek gelaten voelen.
Heilige Maximiliaan,
Gij die uw leven hebt gegeven om dat van een ander te redden,
leer ons niet alleen voor onszelf te leven.
Geef ons de moed om te dienen,
de kracht om te vergeven,
geduld in beproevingen
en trouw in het gebed.
Help ons in elke persoon
een broeder of zuster te herkennen die door God bemind wordt.
Door jouw voorspraak,
vertrouw onze gezinnen, onze zorgen en onze intenties
toe aan de Maagd Maria, de Onbevlekte
die je zo liefhad en diende.
En wanneer de angst ons overvalt,
herinner ons er dan aan dat liefde sterker kan zijn dan haat,
dat het licht de duisternis kan doorbreken
en dat God ons nooit in de steek laat.
Heilige Maximiliaan Kolbe,
martelaar van de naastenliefde,
bid voor ons.
Amen.
Heilige Maximiliaan Kolbe, getuige van een liefde die sterker is dan haat
De heilige Maximiliaan Kolbe blijft een van de meest ontroerende christelijke figuren van de twintigste eeuw.
Als franciscaan, missionaris, stichter, communicator en groot dienaar van de Maagd Maria wijdde hij zijn hele leven aan de verkondiging van Christus.
Maar juist in het hart van Auschwitz kreeg zijn boodschap haar meest radicale vorm.
Tegenover een systeem dat gebaseerd was op haat, angst en de vernietiging van de mens, reageerde hij met een daad van vrijheid en liefde.
Hij gaf zijn leven op zodat een ander kon leven.
Zijn offer blijft ons allen dan ook een vraag stellen: hoe ver zijn wij in staat om lief te hebben?
We zullen waarschijnlijk nooit geconfronteerd worden met de verschrikkelijke keuze waarvoor Maximilian Kolbe stond.
Maar elke dag krijgen we de kans om te kiezen tussen onverschilligheid en medeleven, tussen wrok en vergeving, tussen in onszelf gekeerd zijn en dienstbaarheid.
Zo blijft het voorbeeld van de heilige Maximiliaan Kolbe levend.
En meer dan tachtig jaar na zijn dood blijft zijn leven de wereld herinneren aan een diep christelijke waarheid:
te midden van de diepste duisternis kan één enkele daad van liefde een licht worden dat nooit dooft.
