Het feest van Christus Koning van het Universum, dat vandaag in elke katholieke kerk ter wereld wordt gevierd, is een van de belangrijkste plechtigheden van het liturgische jaar. Maar in tegenstelling tot de meeste christelijke feesten waarvan de oorsprong teruggaat tot de eerste eeuwen, is dit feest relatief recent. De geschiedenis is nauw verbonden met de omwentelingen van de XXᵉ eeuw, de spirituele uitdagingen van de moderne tijd en het verlangen om de wereld te herinneren aan het ware centrum van het christelijk geloof: de heerschappij van Christus over de hele schepping.
1. De bijbelse en theologische wortels van Christus Koning
Vér voor de officiële instelling van het feest erkende de christelijke traditie Jezus al als koning.
Deze titel komt in de hele Schrift voor:
In het Oude Testament
De profeten kondigen een koninklijke Messias aan uit de lijn van David.
Isaja spreekt over een "Vredevorst" die een eeuwig koninkrijk zal brengen.
In het Nieuwe Testament
Tijdens de Aankondiging zegt de engel Gabriël tegen Maria:
"Hij zal heersen tot in eeuwigheid en aan zijn koninkrijk komt geen einde" (Lc 1,33).
Jezus zelf spreekt tijdens zijn hele bediening over het "Koninkrijk van God".
Op het kruis staat ironisch maar mysterieus: "Jezus van Nazareth, koning der Joden".
Het erkennen van Christus als koning is dus geen recente uitvinding: het is een waarheid die vanaf het begin in het hart van het christelijk geloof staat gegrift.
2. Waarom een feest van Christus Koning in de XXᵉ eeuw?
Een onrustige wereldcontext
In 1925 kwam Europa net uit de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog.
Samenlevingen seculariseerden in hoog tempo. Politieke ideologieën namen een steeds prominentere plaats in: nationalismen, opkomende totalitaire regimes, afwijzing van religie in het openbare leven...
De mens begon te geloven dat hij zelfvoorzienend was, de absolute meester van zijn lot.
Het profetische antwoord van paus Pius XI
Geconfronteerd met deze situatie publiceerde paus Pius XI in 1925 de encycliek Quas Primas, een belangrijke tekst in de geschiedenis van de Kerk.
In dit document hekelde de paus:
de opkomst van het radicale secularisme,
de vergetelheid van God in het leven van de naties,
de verwaarlozing van de christelijke naastenliefde in de samenleving,
de illusie van vooruitgang zonder moraal en transcendentie.
Om eraan te herinneren dat alleen een op Christus gegrondveste vrede duurzaam kan zijn, besloot Pius XI een nieuw feest in te stellen:
Het feest van Christus Koning
bedoeld om iedereen - gelovigen, volken, heersers - eraan te herinneren dat Christus de ware soeverein van de geschiedenis is.
3. De eerste viering: oktober 1926
Het feest van Christus Koning werd voor het eerst gevierd in 1926, op de laatste zondag van oktober.
Toen had het nog niet de rang van een universele plechtigheid, maar het vestigde zich al snel als een sterk feest op de liturgische kalender.
Pius XI legde uit dat dit feest moest zorgen voor:
versterking van het geloof van de christenen,
bestrijding van het moderne individualisme,
herinnering aan het feit dat alle menselijke autoriteit in overeenstemming moet zijn met de rechtvaardigheid en naastenliefde van Christus.
Een viering gericht op concrete betrokkenheid:
De paus nodigde de gelovigen uit om Christus te laten stralen in hun gezin, hun werk, hun sociale betrokkenheid.
4. Liturgische herpositionering na het Tweede Vaticaans Concilie
In 1969, na het Tweede Vaticaans Concilie, werd de liturgische kalender hervormd.
Het feest van Christus Koning werd toen verplaatst:
Van:
de laatste zondag van oktober
naar:
de laatste zondag van het liturgische jaar, vlak voor Advent.
Deze verandering was niet onbelangrijk:
het gaf het feest een duidelijke eschatologische dimensie.
De betekenis van de nieuwe plaatsing
De herplaatsing betekent dat:
De heerschappij van Christus is het hoogtepunt van het liturgische jaar,
Christus is het alfa en omega van de geschiedenis,
Het hele christelijke jaar komt samen op de erkenning van Jezus als Koning van het Universum,
de Kerk viert de laatste overwinning van Christus voordat zij weer op weg gaat om zijn komst af te wachten.
5. De officiële titel: "Christus Koning van het heelal". De officiële titel: "Christus Koning van het Universum"
Met de hervorming wordt de volledige naam van het feest:
Geest van Onze Heer Jezus Christus, Koning van het Universum.
Deze titel versterkt de reikwijdte van het feest:
Het is geen politiek koninkrijk,
Noch een heerschappij die beperkt blijft tot de aarde,
Maar een geestelijk en eeuwig Koninkrijk, dat zich uitstrekt over de hele schepping.
Christus is niet alleen Koning van mijn hart, maar Koning van de geschiedenis, van de kosmos en van al het menselijk leven.
6. Het feest van vandaag: een oproep tot bekering en hoop
In kerken over de hele wereld is het feest van Christus Koning een van de meest liturgische plechtigheden.
Het herinnert elke christen eraan:
Dat Jezus moet heersen:
in onze gedachten,
in onze beslissingen,
in onze gezinnen,
in ons werk,
in onze relaties,
in onze morele keuzes.
Dat hij iedereen oproept om te bouwen aan een Koninkrijk van:
justitie,
waarheid,
vrede,
mercy.
Dat hij aan het eind der tijden zal terugkeren
om alles in liefde te herstellen.
Dit feest is daarom zowel:
een blik op het verleden (Christus-Jezus, gekruisigd en verrezen),
een blik op het heden (zijn heerschappij in ons leven),
een blik op de toekomst (zijn glorieuze wederkomst).
Conclusie: Een feest om Christus weer centraal te stellen
De geschiedenis van het feest van Christus Koning laat zien hoezeer de Kerk op een kritiek moment een fundamentele waarheid in herinnering wilde roepen:
de wereld zal alleen haar ware vrede vinden door Christus te erkennen als de Koning van de Liefde.
Dit feest blijft ook vandaag de dag zeer actueel in een wereld waarin de mens op zoek is naar zijn richting.
Het nodigt iedereen uit te herontdekken dat de ware koning niet degene is die domineert, maar degene die dient;
niet degene die oplegt, maar degene die liefheeft tot op het punt dat hij zijn leven geeft.
