Elk jaar, op 14 oktober, herdenkt de katholieke kerk Sint Callixtius I, paus uit het begin van de 3e eeuw en martelaar van het christelijk geloof.

Zijn levensverhaal is een van de meest verbazingwekkende onder die van de eerste opvolgers van Sint-Petrus.

Voordat hij paus werd, zou Callixte een bijzonder bewogen leven hebben geleid. Van bescheiden afkomst en waarschijnlijk in zijn jeugd slaaf, maakte hij mislukkingen, gevangenschap, dwangarbeid en ballingschap mee voordat hij een van de vertrouwelingen van paus Zephyrinus werd en vervolgens zelf tot bisschop van Rome werd gekozen.

Zijn pontificaat vond plaats in een tijd waarin het christendom nog steeds tot vervolging en de dood kon leiden.

Maar de heilige Callixte staat ook om een andere reden bekend: zijn opvatting over barmhartigheid en vergeving.

Tegenover degenen die een uiterst strenge Kerk ten opzichte van zondaars wensten, verdedigde Callistus de mogelijkheid van berouw en verzoening.

Zijn verhaal werpt daarmee een vraag op die nog steeds actueel is:

In hoeverre zijn wij in staat te geloven in Gods vergeving en barmhartigheid?

Wie was de heilige Callistus I?

We kennen de heilige Callixte voornamelijk dankzij oude bronnen, maar bepaalde episodes uit zijn leven blijven moeilijk met absolute zekerheid vast te stellen.

Dit komt met name doordat een deel van de informatie over hem afkomstig is van een van zijn theologische tegenstanders, Hippolytus van Rome, die een bijzonder kritisch beeld van hem schetst.

Bepaalde biografische details moeten daarom met de nodige voorzichtigheid worden benaderd.

Callixte zou in de tweede helft van de 2e eeuw zijn geboren.

Hij zou slaaf zijn geweest van een christen genaamd Carpophore.

Deze afkomst maakt zijn levensloop bijzonder opmerkelijk: in de Romeinse samenleving behoorde een slaaf tot de meest achtergestelde sociale klassen.

En toch zou Callixte enkele decennia later bisschop van Rome worden, dat wil zeggen paus.

Zijn leven getuigt daarmee van een belangrijk aspect van het christendom in de eerste eeuwen: voor God hangt de waardigheid van een persoon niet af van zijn rijkdom, noch van zijn sociale afkomst, noch van zijn positie in de samenleving.

Een jeugd getekend door beproevingen

Volgens oude overleveringen zou Carpophore Callixte het beheer van geldbedragen hebben toevertrouwd.

De zaak loopt uit de hand.

Over de precieze omstandigheden bestaat onenigheid, maar Callixte komt in ernstige financiële moeilijkheden terecht.

Hij probeert vervolgens te vluchten.

Hij wordt ingehaald en gestraft.

Zijn situatie verslechtert nog verder wanneer hij in conflict raakt met een joodse gemeenschap in Rome, een episode die hem de straf van dwangarbeid in de mijnen van Sardinië oplevert.

In de Romeinse tijd was verbanning naar de mijnen een bijzonder zware straf.

De gevangenen werden daar blootgesteld aan uiterst zware arbeidsomstandigheden en velen kwamen er nooit meer terug.

Callixte had op dat moment dus uit de geschiedenis kunnen verdwijnen.

Maar zijn lot neemt een onverwachte wending.

Vrijgelaten uit de mijnen van Sardinië

Na een tussenkomst ten gunste van veroordeelde christenen wordt Callixte uiteindelijk vrijgelaten.

Na zijn terugkeer brengt hij enige tijd door buiten Rome.

Vervolgens verandert zijn situatie ingrijpend onder het pontificaat van paus Zephyrinus, die rond het jaar 199 bisschop van Rome wordt.

Zephyrinus merkt de kwaliteiten van Callixte op en schenkt hem zijn vertrouwen.

Hij die slavernij, gevangenschap en de mijnen had gekend, groeit geleidelijk uit tot een belangrijke man in dienst van de Kerk van Rome.

Deze transformatie vormt de kern van het verhaal van de heilige Callixte.

Zijn verleden weerhoudt hem er niet van God te dienen.

Zijn mislukkingen worden niet zijn definitieve identiteit.

Zijn verhaal lijkt ons eraan te herinneren dat God een leven kan herstellen dat mensen als definitief gebroken zouden beschouwen.

De catacomben van Sint-Callixte

Paus Zephyrinus vertrouwt Callixte met name de verantwoordelijkheid toe voor een christelijke begraafplaats langs de Via Appia, de Appiaanse weg, ten zuiden van Rome.

Deze plek zou bekend worden onder de naam Catacomben van Sint-Callixte.

Deze catacomben behoren vandaag de dag tot de belangrijkste getuigenissen van het vroegchristendom.

Ze strekken zich uit over meerdere niveaus en omvatten een enorm netwerk van ondergrondse gangen.

Er werden zeer veel christenen begraven.

Men vindt er met name de beroemde Krypte van de Pausen, waarin verschillende bisschoppen van Rome uit de 3e eeuw werden bijgezet.

In tegenstelling tot wat soms wordt gedacht, werden de catacomben niet in de eerste plaats aangelegd als geheime schuilplaatsen waar christenen voortdurend aan de Romeinse autoriteiten konden ontsnappen.

Het waren in de eerste plaats begraafplaatsen.

Ze getuigen echter wel van het geloof van de eerste christelijke gemeenschappen, met name van hun hoop op de opstanding.

Callistus wordt paus

Bij het overlijden van paus Zephyrinus, rond 217, wordt Callistus tot bisschop van Rome gekozen.

Hij wordt daarmee Callixte I.

Zijn pontificaat duurt ongeveer vijf jaar, tot 222.

Maar zijn verkiezing wordt niet door iedereen toegejuicht.

Een van zijn belangrijkste tegenstanders is Hippolytus van Rome, een vooraanstaand theoloog die echter bijzonder kritisch tegenover Callixte staat.

Het conflict draait met name om kwesties van discipline en de manier waarop christenen die ernstige zonden hebben begaan, moeten worden ontvangen.

Callixte neemt een houding aan die zijn tegenstanders als te toegeeflijk beschouwen.

Voor hem mag de Kerk echter geen gemeenschap worden die voorbehouden is aan mensen die zichzelf als volmaakt beschouwen.

Zij moet ook een plek zijn waar de berouwvolle zondaar de weg terug naar God kan vinden.

Een paus van vergeving

Dit is waarschijnlijk een van de meest opvallende aspecten van het pontificaat van de heilige Callixte.

In de vroege Kerk rees een belangrijke vraag: wat te doen met christenen die na hun doop bijzonder ernstige fouten hadden begaan?

Sommige stromingen pleitten voor een uiterst strenge tucht.

Voor bepaalde overtredingen waren zij van mening dat het vrijwel onmogelijk moest zijn om volledig met de Kerk verzoend te worden.

Callixte pleit voor een benadering die meer gericht is op berouw en vergeving.

Hij beweert uiteraard niet dat de zonde geen enkele betekenis heeft.

Hij stelt veeleer dat een zondaar die oprecht berouw toont, niet als definitief verloren mag worden beschouwd.

Deze overtuiging levert hem scherpe kritiek op.

Maar ze sluit aan bij een fundamenteel aspect van het Evangelie:

Christus is gekomen om zondaars te roepen en hun een weg naar bekering te openen.

Een Kerk voor zondaars die God zoeken

Het verhaal van de heilige Callixte herinnert ons aan een waarheid die soms moeilijk te aanvaarden is:

de Kerk is geen gemeenschap van volmaakte mensen.

Ze bestaat uit mannen en vrouwen met hun kwaliteiten, hun wonden, hun zwakheden en hun fouten.

Dat betekent niet dat alles evenveel telt.

Het betekent dat een fout bekering niet noodzakelijkerwijs in de weg staat.

In de evangeliën verwelkomt Jezus mensen wier leven verre van perfect is.

Hij eet met de tollenaars.

Hij vergeeft.

Hij helpt weer op de been.

Hij roept op tot een verandering van leven.

Callixte lijkt deze dimensie van de christelijke boodschap diep te hebben begrepen.

Vergeving doet niets af aan de noodzaak van bekering.

Maar bekering zou onmogelijk zijn als er geen enkele deur open zou blijven staan.

Heeft zijn eigen verleden zijn visie op vergeving beïnvloed?

Dat kunnen we niet met zekerheid zeggen.

Maar het verband springt natuurlijk in het oog.

Callixte had zelf een leven gekend vol moeilijkheden, mislukkingen, veroordeling en gevangenschap.

Hij wist waarschijnlijk wat het betekende om op zijn verleden te worden beoordeeld.

Hij wist ook dat een leven een totaal andere wending kon nemen.

De voormalige slaaf die tot dwangarbeid in de mijnen was veroordeeld, was paus geworden.

Zijn hele leven getuigde dus van een overtuiging:

een mens kan nooit worden gereduceerd tot de slechtste periode uit zijn geschiedenis.

Voor de christen blijft bekering altijd mogelijk.

De heilige Callixtius en de verdeeldheid binnen de Kerk

Het pontificaat van Callixtius herinnert ons er ook aan dat meningsverschillen binnen de Kerk geen recent fenomeen zijn.

Al vanaf de eerste eeuwen kenden de christenen soms zeer heftige discussies.

Leerstellige, disciplinaire en pastorale kwesties leidden toen al tot diepe tegenstellingen.

Het conflict tussen Callixte en Hippolytus is daar een voorbeeld van.

Dit kan ons helpen om de geschiedenis van de Kerk met meer realisme te bekijken.

De Kerk is heilig door Hem die haar heeft gesticht en door de genade die zij ontvangt, maar zij bestaat ook uit mensen.

De christelijke geschiedenis kent dus periodes van buitengewone heiligheid, maar ook conflicten, misverstanden en verdeeldheid.

Te midden van dit alles wordt het evangelie echter nog steeds verkondigd.

Is de heilige Callixte als martelaar gestorven?

De christelijke traditie vereert de heilige Callixte als martelaar.

Hij zou in 222 zijn gestorven, waarschijnlijk in Rome, tijdens een periode van onrust onder keizer Alexander Severus.

Volgens een overlevering zou hij tijdens een opstand zijn gedood en in een put zijn gegooid.

De precieze omstandigheden van zijn dood blijven echter historisch onzeker.

Wat wel vaststaat, is de zeer oude verering die hij als paus en martelaar heeft genoten.

Zijn liturgische gedenkdag wordt gevierd op 14 oktober.

Waarom is de heilige Callixte vandaag de dag belangrijk?

Bijna achttien eeuwen na zijn dood kan de heilige Callixte ons nog steeds iets te zeggen hebben.

Zijn verhaal leert ons allereerst om een persoon niet vast te pinnen op zijn verleden.

Dat doen we soms maar al te gemakkelijk.

Een fout.

Een misstap.

Een verkeerde beslissing.

Een reputatie.

En uiteindelijk denken we dat die persoon nooit zal veranderen.

Maar het christendom berust juist op de mogelijkheid van bekering.

Zelfs de heilige Petrus heeft Jezus verloochend.

De heilige Paulus heeft de eerste christenen vervolgd.

En toch heeft God hen geroepen om een buitengewone missie te volbrengen.

Ook de heilige Callixius herinnert ons eraan dat ons verleden niet noodzakelijkerwijs het laatste woord heeft.

Leren om vergeving te vragen

We hebben het vaak over hoe moeilijk het is om te vergeven.

Maar het kan net zo moeilijk zijn om om vergeving te vragen.

Erkennen dat we ons vergist hebben, vereist nederigheid.

Soms moeten we bereid zijn te zeggen:

„Ik had ongelijk. ”

„Ik heb je gekwetst.”

„Vergeef me.”

„Ik wil proberen te veranderen.”

De spiritualiteit die we uit het leven van de heilige Callixte kunnen putten, nodigt ons uit om niet bang te zijn voor deze stap.

Vergeving vragen is geen teken van zwakte.

Het kan het begin zijn van een ware innerlijke bevrijding.

Ook leren vergeven

Omgekeerd zijn er soms wonden die lang blijven voortduren.

Verraad.

Een kwetsend woord.

Onrecht.

Een breuk.

Een vernedering.

Christelijke vergeving betekent niet dat we doen alsof er niets is gebeurd.

Het betekent ook niet noodzakelijkerwijs dat je een gevaarlijke relatie weer moet aangaan of de noodzaak van gerechtigheid moet ontkennen.

Vergeven betekent geleidelijk weigeren om haat en wrok ons hart te laten beheersen.

En dat proces kan tijd kosten.

We kunnen dan tot God bidden:

„Heer, ik kan nog niet vergeven, maar geef mij tenminste het verlangen om dat te bereiken.”

Soms begint vergeving gewoon zo.

Nooit de hoop op iemand opgeven

De heilige Callixte nodigt ons ook uit om de hoop op anderen niet te snel op te geven.

Een mens kan veranderen.

Een leven kan worden veranderd.

Een relatie kan soms worden hersteld.

Iemand die ver van God afstaat, kan tot Hem terugkeren.

We weten nooit helemaal wat er in iemands hart omgaat.

Daarom blijft het gebed essentieel.

Als we niet meer met iemand kunnen praten, kunnen we nog steeds voor hem of haar bidden.

Als we iemand niet kunnen veranderen, kunnen we hem of haar aan God toevertrouwen.

En als we niet meer weten wat we moeten doen, kunnen we de Heer vragen om te doen wat wij zelf niet kunnen volbrengen.

Een feest om Gods barmhartigheid te herontdekken

Het feest van de heilige Callixte kan dus een mooie gelegenheid zijn om na te denken over onze eigen relatie met vergeving.

Is er iets waarvoor we God om vergeving moeten vragen?

Is er iemand aan wie we vergeving moeten vragen?

Is er iemand die we in zijn of haar verleden hebben opgesloten?

Is er een wond die we nog steeds met ons meedragen en die we eindelijk in Gods handen zouden willen leggen?

14 oktober kan een dag van verzoening worden.

Niet per se door een spectaculaire daad.

Soms begint het allemaal met een eenvoudig gebed.

? Gebed tot de heilige Callixius I

Heilige Callixius,
u die beproevingen, vernedering en lijden hebt gekend
voordat u dienaar van de Kerk van Christus werd,
treed vandaag voor ons in gebed.

Gij wiens leven ons eraan herinnert
dat ons verleden ons nooit mag beletten
om gehoor te geven aan Gods roeping,
help ons om nooit de hoop op Zijn barmhartigheid te verliezen.

Wanneer wij met schaamte naar onze fouten kijken,
herinner ons er dan aan dat God kan vergeven.

Wanneer wij denken dat wij te vaak hebben gefaald om opnieuw te beginnen,
herinner ons er dan aan dat God ons weer kan overeind helpen.

Wanneer we bang zijn om verder te gaan,
geef ons dan de moed om een nieuwe stap te zetten.

Heilige Callixte, apostel van de vergeving,
leer ons ons hart te openen voor Gods barmhartigheid.

Help ons nederig onze fouten te erkennen.

Geef ons de kracht om vergeving te vragen
wanneer we iemand gekwetst hebben.

En wanneer we zelf gekwetst zijn,
help ons dan om geen wrok in ons hart te laten opkomen.

Wij vertrouwen je vandaag toe
de verdeelde gezinnen,
de koppels die moeilijkheden doormaken,
de ouders die ver van hun kinderen verwijderd zijn,
de broers en zussen die niet meer met elkaar praten
en alle relaties die genezing nodig hebben.

Bemiddel zodat er wegen voor dialoog kunnen worden geopend.

Waar verzoening mogelijk is,
schenk dan de moed om de eerste stap te zetten.

Waar dat nog niet mogelijk is,
schenk dan ten minste innerlijke vrede.

Heilige Callixte,
wij vertrouwen u ook degenen toe die zich veroordeeld voelen door hun verleden.

Degenen die denken dat ze het niet meer verdienen om bemind te worden.

Degenen die de hoop hebben verloren.

Degenen die zouden willen veranderen, maar niet weten hoe ze moeten beginnen.

Degenen die de weg terug naar God zoeken.

Moge ieder ontdekken
dat geen enkel leven te verwoest is
om door de genade van de Heer geraakt te worden.

Leer ons ook om met meer barmhartigheid naar anderen te kijken.

Om niet te snel te veroordelen.

Om een persoon niet te reduceren tot zijn fouten.

Om altijd ruimte te laten voor bekering.

En dat we ons herinneren dat we zelf Gods vergeving nodig hebben.

Heilige Callixtius I, paus en martelaar,
bid voor ons.

Help ons om in beproevingen trouw te blijven aan Christus,
te geloven in de kracht van vergeving
en nooit de deur te sluiten voor wie oprecht terugkeert naar God.

Moge de Heer onze gezinnen beschermen,
onze wonden genezen,
ons de genade van verzoening schenken
en in ons een barmhartig hart laten groeien.

Amen. ?