Elk jaar, op 6 oktober, viert de katholieke kerk de heilige Bruno, priester en stichter van de kartuizerorde.
De heilige Bruno, geboren in de 11e eeuw, had een schitterende kerkelijke carrière kunnen maken. Als geleerd man, erkend docent en veelgevraagd adviseur koos hij er echter geleidelijk voor om afstand te nemen van alle eerbewijzen en op zoek te gaan naar iets veel eenvoudigers en radicalers: God in de stilte, de eenzaamheid en het gebed.
Zijn naam is vandaag de dag onlosmakelijk verbonden met de Grande Chartreuse, gesticht in de bergen nabij Grenoble, en met de orde van de Kartuizers, waarvan het contemplatieve leven tot de meest veeleisende binnen de katholieke kerk behoort.
Bijna duizend jaar na zijn dood spreekt de heilige Bruno ons nog steeds aan.
In een wereld waarin alles steeds sneller gaat, waarin lawaai ons bijna voortdurend omringt en waarin onze aandacht voortdurend wordt opgeëist, werpt zijn leven een essentiële vraag op:
Weten we nog hoe we stilte moeten bewaren om naar God te luisteren?
Wie was de heilige Bruno?
De heilige Bruno werd rond 1030 in Keulen, in het huidige Duitsland, geboren, waarschijnlijk in een welgestelde familie.
Al op zeer jonge leeftijd kreeg hij een gedegen intellectuele en religieuze opleiding. Hij vervolgde zijn studie onder meer in Reims, dat destijds een van de grote intellectuele centra van het christelijke Westen was.
Bruno viel al snel op door zijn intelligentie, zijn cultuur en zijn spirituele kwaliteiten.
Hij werd priester en ging vervolgens theologie doceren.
Bijna twintig jaar lang leidde hij de school van de kathedraal van Reims en verwierf hij een opmerkelijke reputatie. Tot zijn leerlingen behoort onder meer degene die later paus Urbanus II zal worden.
Alles lijkt er dan op te wijzen dat Bruno voorbestemd is voor een belangrijke carrière in de Kerk.
Maar zijn hart verlangt geleidelijk aan naar iets anders.
Eer en aanzien achter zich laten om God te zoeken
Bruno ontdekt dat de verantwoordelijkheden, de eer en de zaken van de kerkelijke wereld niet aansluiten bij het diepe verlangen dat in hem groeit.
Hij zoekt een leven dat volledig op God is gericht.
Niet noodzakelijkerwijs een leven vol actie, maar een leven van contemplatie.
Een leven waarin de stilte het mogelijk maakt om te luisteren.
Een leven waarin de eenzaamheid een ruimte wordt voor ontmoeting met God.
Een leven waarin het gebed niet langer slechts een moment van de dag is, maar geleidelijk het middelpunt van het hele bestaan wordt.
Samen met enkele metgezellen die hetzelfde verlangen delen, gaat Bruno op zoek naar een plek waar zij deze roeping kunnen beleven.
Deze zoektocht leidt hen naar de bergen van de Dauphiné.
De ontmoeting met de heilige Hugues van Grenoble
In 1084komen Bruno en zes metgezellen aan bij de heilige Hugues, bisschop van Grenoble.
Volgens de overlevering zou Hugues kort daarvoor een droom hebben gehad waarin hij zeven sterren zag die een afgelegen plek in de bergen aangaven.
Toen Bruno en zijn zes metgezellen zich bij hem meldden, zou de bisschop in deze zeven mannen de vervulling van zijn droom hebben herkend.
Hij leidt hen vervolgens naar een bijzonder woeste en afgelegen plek in het Chartreuse-gebergte.
De omgeving is sober.
De bergen zijn steil, de winters streng en de afzondering bijna totaal.
Maar voor Bruno en zijn metgezellen vertegenwoordigt deze plek precies wat ze zoeken:
een woestijn waar ze God kunnen ontmoeten.
Daar begint het spirituele avontuur dat aanleiding zal geven tot de Grande Chartreuse.
Het ontstaan van de kartuizerorde
Bruno lijkt niet de intentie te hebben gehad om een grote religieuze orde op te richten.
Zijn doel was veel eenvoudiger: samen met enkele broeders een leven leiden dat gewijd was aan gebed en contemplatie.
Toch groeit deze kleine gemeenschap geleidelijk uit tot de oorsprong van de Kartusianerorde.
Het Kartusiaanse leven heeft een opmerkelijke bijzonderheid: het combineert de eenzaamheid van de kluizenaar met het broederlijke leven van de monnik.
Elke religieuze beschikt traditioneel over een persoonlijke ruimte waar hij bidt, studeert, werkt en een deel van zijn maaltijden in eenzaamheid nuttigt.
Maar de monniken komen ook samen voor bepaalde liturgische diensten en gemeenschappelijke momenten.
Eenzaamheid is dus geen afwijzing van anderen.
Ze wordt nagestreefd om een diepere ontmoeting met God mogelijk te maken.
De stilte in het hart van het leven van Sint-Bruno
Als we aan de kartuizers denken, komt er onmiddellijk één woord in ons op:
de stilte.
Maar christelijke stilte is niet louter de afwezigheid van woorden.
Voor de heilige Bruno maakt stilte het mogelijk om in jezelf een ruimte te creëren waar God gehoord kan worden.
We leven vaak omringd door lawaai.
Het uiterlijke lawaai: gesprekken, televisie, muziek, meldingen, nieuws.
Maar ook het innerlijke lawaai: zorgen, herinneringen, plannen, frustraties, angsten.
Zelfs wanneer alles om ons heen stil is, kan onze geest in alle richtingen blijven razen.
De spiritualiteit van Sint Bruno nodigt ons dan ook uit om geleidelijk de stilte van het hart terug te vinden.
Stilte bewaren betekent niet leegte creëren omwille van de leegte.
Het is meer ruimte maken voor God.
Eenzaamheid: de wereld ontvluchten of terugkeren naar het wezenlijke?
Bruno’s besluit om de bergen in te trekken zou kunnen worden opgevat als een vlucht uit de wereld.
Toch heeft de christelijke eenzaamheid een andere betekenis.
De monnik verlaat de wereld niet omdat hij er minachting voor heeft.
Hij trekt zich terug om haar beter in zijn gebed te kunnen dragen.
In de stilte van zijn cel bidt de kartuizer niet alleen voor zichzelf, maar ook voor de Kerk en voor de wereld.
Dit idee is fundamenteel.
Een ogenschijnlijk verborgen leven kan een diepe spirituele vruchtbaarheid hebben.
De heilige Bruno herinnert ons er zo aan dat onze waarde niet alleen afhangt van wat we voortbrengen, van wat we laten zien of van de erkenning die we ontvangen.
Een nederig, stil en aan God gewijd bestaan kan van onschatbare waarde zijn.
Toen de paus Bruno naar Rome riep
Bruno’s eenzaamheid in de bergen duurde echter niet zo lang als hij had gewild.
In 1090roept zijn voormalige leerling, die inmiddels paus was geworden, Urbanus II, hem naar Rome.
De paus wil graag profiteren van zijn ervaring en zijn raad.
Voor Bruno betekent deze oproep een waar offer.
Hij moet de eenzaamheid van de Kartuizerklooster verlaten en terugkeren naar de drukte van de kerkelijke aangelegenheden.
Uit gehoorzaamheid stemt hij toe.
Maar zijn verlangen naar een contemplatief leven blijft onverminderd bestaan.
Urbanus II begrijpt uiteindelijk dat Bruno niet voorbestemd is om langdurig aan het pauselijk hof te verblijven.
Hij staat hem dan ook toe weer een meer teruggetrokken bestaan te leiden.
Een nieuwe eenzaamheid in Calabrië
Bruno keert echter niet terug naar de Grande Chartreuse.
De omstandigheden leiden hem naar Zuid-Italië, naar Calabrië.
Hij vestigt zich op een afgelegen plek genaamd La Torre, vlakbij het huidige Serra San Bruno.
Daar sticht hij een nieuwe gemeenschap en vindt hij eindelijk het leven van stilte, gebed en contemplatie terug waarnaar hij zo intens verlangde.
Daar brengt hij de laatste jaren van zijn leven door.
De heilige Bruno sterft op 6 oktober 1101.
Deze datum wordt zijn liturgische feestdag.
Waarom wordt de heilige Bruno afgebeeld met een schedel?
In de christelijke iconografie wordt de heilige Bruno vaak afgebeeld in het witte habijt van de kartuizers.
Hij kan ook vergezeld worden van een schedel.
Dit symbool kan in onze tijd somber overkomen, maar het heeft een eeuwenoude spirituele betekenis.
De schedel is een memento mori: een herinnering dat ons aardse leven vergankelijk is.
Het gaat hier niet om een fascinatie voor de dood.
Het is een uitnodiging om stil te staan bij wat echt belangrijk is.
Onze rijkdom, onze successen, onze bezittingen en onze zorgen zullen uiteindelijk verdwijnen.
De vraag wordt dan:
Wat hebben we met ons leven gedaan?
Hebben we liefgehad?
Hebben we vergeven?
Hebben we God gezocht?
Hebben we genoeg tijd besteed aan wat er echt toe doet?
Wat kan de heilige Bruno ons vandaag de dag leren?
We zijn natuurlijk niet allemaal geroepen om kartuizer te worden.
Maar we kunnen allemaal iets leren van hun spiritualiteit.
De heilige Bruno nodigt ons allereerst uit om de stilte te herontdekken.
Een paar minuten kunnen al volstaan.
Zet de telefoon uit.
Zet de televisie uit.
Ga voor een kruis of een afbeelding van Christus zitten.
Vraag niet meteen iets.
Sta gewoon in het aanwezigheid van God.
De stilte kan in het begin ongemakkelijk aanvoelen.
Onze gedachten komen naar boven.
Onze zorgen komen terug.
Maar geleidelijk aan kan deze stilte een ware innerlijke ademhaling worden.
Een ‘woestijn’ terugvinden in ons dagelijks leven
We hoeven niet naar de bergen van de Chartreuse te gaan om een woestijn te vinden.
Onze woestijn kan een klein kamertje in ons huis zijn.
Een gebedshoekje.
Een kerk waar we even binnenstappen.
Een eenzame wandeling.
Een paar momenten voordat het huis ontwaakt.
Of een paar minuten ’s avonds, wanneer alles weer rustig wordt.
Het belangrijkste is om bewust een ruimte te creëren waarin God weer de eerste plaats kan innemen.
De heilige Bruno leert ons dat het geestelijk leven stilte nodig heeft, net zoals ons lichaam rust nodig heeft.
Leren luisteren voordat we spreken
Onze gebeden zijn vaak gevuld met woorden.
We vragen.
We danken.
We reciteren.
We vertrouwen toe.
Al deze vormen van gebed zijn waardevol.
Maar de heilige Bruno herinnert ons aan een andere dimensie:
luisteren.
Kunnen we, nadat we tot God hebben gesproken, nog even in stilte blijven?
Zonder op een spectaculair antwoord te wachten.
Zonder per se op een teken te wachten.
Gewoon in Zijn aanwezigheid verblijven.
Het gebed wordt dan minder een aaneenschakeling van woorden dan wel een ontmoeting.
De heilige Bruno en de innerlijke vrede
De vrede waarnaar de heilige Bruno op zoek was, was niet louter de uiterlijke rust van de bergen.
De ware christelijke vrede komt voort uit een hart dat geleidelijk leert zich aan God over te geven.
We kunnen alleen zijn in een volkomen stille kamer en toch innerlijk onrustig blijven.
Omgekeerd kunnen we een moeilijke periode doormaken en toch diep van binnen een diep vertrouwen behouden.
Het is deze vrede die we kunnen vragen via de voorspraak van Sint-Bruno.
Een vrede die niet alleen afhangt van de omstandigheden.
Een vrede die van God komt.
Hoe vieren we de heilige Bruno op 6 oktober?
Het feest van de heilige Bruno kan een uitstekende gelegenheid zijn om even stil te staan.
We kunnen beginnen met tien minuten zonder telefoon, zonder muziek en zonder afleiding te reserveren.
Zet een kruis, een Bijbel of een kaars voor ons neer.
Maak langzaam het kruisteken.
Zeg vervolgens eenvoudigweg:
„Heer, hier ben ik.”
Daarna kunnen we even in stilte blijven.
Als er gedachten opkomen die ons afleiden, hoeven we ons niet te laten ontmoedigen. Laten we rustig terugkeren naar God.
We kunnen dit gebedsmoment afsluiten door een persoon, een moeilijkheid of een bijzonder gebedsintentie aan de Heer toe te vertrouwen.
Zo kunnen we, zonder ons huis te verlaten, iets terugvinden van die ‘woestijn’ die Sint-Bruno in de bergen was gaan zoeken.
? Gebed tot de heilige Bruno
Heilige Bruno, man van stilte en gebed,
u die de eer van de wereld hebt verlaten
om God te zoeken in de eenzaamheid,
leer ons het wezenlijke terug te vinden.
Wanneer het lawaai ons leven binnendringt,
leid ons dan naar de stilte.
Wanneer onze gedachten te talrijk worden,
help ons dan de vrede terug te vinden.
Wanneer onze zorgen ons beletten te bidden,
leer ons dan eenvoudigweg om in de aanwezigheid van God te verblijven.
Heilige Bruno,
u die in de eenzaamheid
niet de leegte, maar de aanwezigheid van de Heer hebt gevonden,
help ons om in onze dagen
momenten te creëren die aan God zijn voorbehouden.
Leer ons te luisteren voordat we spreken,
te overdenken voordat we handelen
en te onderscheiden voordat we beslissen.
Help ons om niet voortdurend
eer, erkenning of wereldse goederen na te jagen,
maar te begrijpen dat onze ware rijkdom
in de liefde van God ligt.
Wij vertrouwen U vandaag
onze gezinnen,
onze zorgen,
onze beslissingen
en alle intenties die wij in ons hart dragen toe.
Bid in het bijzonder voor hen die in onrust leven,
degenen die geen vrede meer vinden,
degenen die zich verloren voelen
en degenen die hun weg zoeken.
Moge de Heer ons, door jouw voorspraak,
een stiller hart,
een dieper geloof
en een steeds groter vertrouwen schenken.
Heilige Bruno,
leid ons in de stilte
opdat wij de stem van God beter mogen horen.
Heilige Bruno, bid voor ons.
Amen. ?
De heilige Bruno, een verrassend moderne boodschap
Bijna duizend jaar scheiden ons van de heilige Bruno.
En toch lijkt zijn boodschap vandaag misschien nog wel noodzakelijker dan in de 11e eeuw.
We beschikken over buitengewone middelen om te communiceren, ons te informeren en ons te vermaken. Maar soms valt het ons steeds moeilijker om een paar minuten alleen te zijn met onszelf… en met God.
De heilige Bruno herinnert ons eraan dat we niet elke stilte hoeven te vullen.
Sommige antwoorden komen vanzelf wanneer we ophouden met rennen.
Sommige wonden beginnen te genezen wanneer we bereid zijn om stil te staan.
En sommige ontmoetingen met God beginnen simpelweg wanneer we eindelijk de moed hebben om te zwijgen.
Laten we op deze 6 oktober de heilige Bruno dan ook vragen om ons te leren deze innerlijke vrede terug te vinden.
Al is het maar voor een paar minuten.
Zelfs midden in een drukke dag.
Laten we stil zijn.
En ruimte maken voor God.
Een mooi feest van de heilige Bruno voor iedereen!
